Po śmierci bliskiej nam osoby pozostaje nam jeszcze załatwić kwestie spadkowe. Zazwyczaj nie stanowią one problemu, acz pojawiają się również sytuacje trudne i skomplikowane, których nie sposób rozwiązać bez pomocy sądu. Tym razem jednak chcę skupić się na tym, czym jest dziedziczenie ustawowe i testamentowe. Kto zostaje powołany do spadku w drodze ustawy, a kto z testamentu.
Czym jest dziedziczenie ustawowe?
Dziedziczenie ustawowe ma miejsce zgodnie z przepisami prawa. Tutaj tak naprawdę spadkodawca nie ma wpływu na to, kto po nim dziedziczy majątek, ponieważ robi to za niego ustawa.
Dziedziczenie ustawowe może mieć miejsce w następujących przypadkach:
· gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie żadnego testamentu,
· gdy ów testament okazał się nieważny,
· gdy istnieje testament, ale wszyscy lub część spadkobierców zdecydowała się odrzucić spadek – wówczas to dochodzi do dziedziczenia ustawowego w całości bądź też w części,
· gdy jest testament, który odnosi się wyłącznie do dziedziczenie jedynie części masy spadkowej.
Dziedziczenie ustawowe, czyli kto po kim dziedziczy?
W pierwszej kolejności powołane do spadku są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych. Należy jednak zaznaczyć, że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, wówczas to udział spadkowy, który mu przypadał przypada jego dzieciom w częściach równych. Tę zasadę stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.
Spadkodawcami ustawowymi według kolejności są więc:
· dzieci spadkodawcy i jego małżonek,
· małżonek spadkodawcy oraz jego rodzice – gdy spadkodawca nie pozostawił dzieci,
· wyłącznie małżonek spadkodawcy- gdy brak jest zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i innych zstępnych,
· wyłącznie dziadkowie spadkodawcy – w przypadku braku zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy,
· gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, gdy brak jest jakichkolwiek spadkobierców ustawowych danej osoby.
Czy dziedziczenie testamentowe wyklucza dziedziczenie ustawowe?
Zgodnie z art. 941 „rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament”. Oznacza to, że jeżeli spadkodawca pozostawił po sobie ważny testament co do całości spadku to wówczas ma on pierwszeństwo, a przepisy dotyczące dziedziczenia ustawowego nie mają zastosowania.
Rodzaje testamentów
Jak już wspomniałem, przepisy dotyczące dziedziczenia nie mają zastosowania w sytuacji, gdy spadkodawca pozostawił po sobie ważny testament. Wyróżnia się:
· testament własnoręczny, który jest sporządzony w całości przed spadkodawcę. Napisany jest odręcznie oraz podpisany i opatrzony datą przez testatora.
· testament notarialny, jak sama nazwa wskazuje sporządzony u notariusza, który też przechowuje u siebie jego oryginał, a osobom uprawnionym może wydać wypis.
· testament alograficzny, który jest sporządzony w obecności dwóch świadków przed przewodniczącym zarządu gminy, sekretarza gminy bądź też kierownikiem urzędu stanu cywilnego,
· testament ustny, sporządzany wyjątkowo w sytuacji, gdy istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy, albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie jednej z wyżej wymienionych form testamentu jest niemożliwe do sporządzenia np. podczas podróży statkiem morskim lub samolotem bądź też w wojsku.
· testament wojskowy – przeznaczony dla osób będących członkami Sił Zbrojnych.
Kto może zostać powołany do spadku na mocy testamentu?
Do dziedziczenia na podstawie testamentu spadkodawca może powołać praktycznie każdą osobę, zarówno fizyczną jak i prawną. To od niego zależy komu przekaże swój majątek. Co istotne, może on powołać do spadku jedną bądź też kilkanaście osób i sam decyduje o tym, kto i w jakich udziałach nabędzie prawo do jego majątku.
Wykonawca testamentu
Należy zaznaczyć, że testator może również powołać w testamencie jego wykonawcę, który to ma zarządzać majątkiem spadkowym, spłaca długi spadkowe, a w szczególności wykonuje zapisy oraz polecenia a w dalszej kolejności wydaje spadkobiercom majątek spadkowy zgodnie z wolą spadkodawcy.
We wszystkich sprawach spadkowych zapraszam do kontaktu.
