Zdarza się, że poszczególni członkowie rodziny żyją ze sobą w konflikcie. Nic więc w tym dziwnego, że chcą zabezpieczyć swój majątek, po swojej śmierci, aby nie przypadł osobom „nieodpowiednim”. W takiej sytuacji możliwe jest wydziedziczenie spadkobierców ustawowych. Można go dokonać tylko po spełnieniu określonych warunków. Na czym polega wydziedziczenie i jak można zrobić to skutecznie. Czy spadkobiercom ustawowym należy się zachowek?
Czym jest wydziedziczenie?
Wydziedziczenie to określenie wszelkich sytuacji, w których spadkodawca, jeszcze za życia, pozbawia udziału w spadku swoich spadkobierców ustawowych. Jego szczegółowe zasady określa Kodeks cywilny. W życiu codziennym, często dochodzi do sytuacji, gdy spadkodawca pozbawia spadkobiercę ustawowego udziału w spadku. Może to mieć miejsce na dwa sposoby:
- W sposób dorozumiany, gdy spadkodawca powołuje do dziedziczenia całego majątku inną osobę.
- Poprzez spisanie testamentu (tzw. testament negatywny), w którego treści znajduje się wyłączenie spadkobiercy lub spadkobierców ustawowych od dziedziczenia.
Kiedy można wydziedziczyć – przyczyny wydziedziczenia
Wydziedziczenie może być możliwe z kilku przyczyn. Przede wszystkim nie może być to kaprys spadkodawcy. Zgodnie z art. 1009 Kodeksu cywilnego przyczyna wydziedziczenia powinna wynikać z treści testamentu. Spadkobierca ustawowy może być wydziedziczony wówczas, gdy:
- w sposób ciągły postępuje sprzecznie z zasadami współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy,
- dopuścił się przestępstwa przeciwko życiu lub wolności albo rażąco obrazi cześć względem spadkodawcy lub osób mu najbliższych,
- uporczywie niedopełnia obowiązków rodzinnych, co ma charakter trwały. Nie chodzi tutaj wyłącznie o obowiązki alimentacyjne, ale np. obowiązek opieki oraz pomocy niedołężnemu rodzicowi.
W jaki sposób można wydziedziczyć spadkobiercę ustawowego?
Wydziedziczenie może nastąpić wyłącznie na mocy prawidłowo sporządzonego testamentu. Spadkodawca może dodatkowo pozbawić w testamencie zstępnych, małżonka i rodziców zachowku. Muszą być jednak ku temu spełnione określone przesłanki.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 marca 2018 roku (I CSK 424/17) uznał np. „Uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy zakłada niewątpliwie, z jednej strony, długotrwałość, ciągłość nagannego postępowania lub powtarzalność czynności składających się na to postępowania, a z drugiej – jak się trafnie podkreśla w piśmiennictwie – także umyślność tego postępowania (złą wolę po stronie osoby naruszającej obowiązki rodzinne). Do typowych przykładów niedopełniania obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy zalicza się w szczególności brak zainteresowania spadkodawcą chorym lub potrzebującym pomocy ze względu na swój wiek”
Wydziedziczenie a zachowek
Należy w tym miejscu podkreślić, że skutki prawne wydziedziczenia nie dotyczą zstępnych wydziedziczonego. Konsekwencją wydziedziczenia jest fakt, że wydziedziczony traci uprawnienia do żądania określonej sumy pieniędzy z zachowku, ale zapis prawny nie wpływa w tym wypadku na zstępnych wydziedziczonego.
Zstępnym wydziedziczonego należy się zachowek.
Adwokat od spraw spadkowych
Prawo spadkowe jest jedną z tych dziedzin prawa, która wzbudza najwięcej kontrowersji, szczególnie jeżeli chodzi o kwestie wydziedziczenia. W praktyce jednak skuteczne wydziedziczenia zdarza się niezwykle rzadko, stąd też zapraszam do kontaktu. Chętnie pomogę w sprawach o:
- ustalenie możliwości wydziedziczenia spadkobierców ustawowych,
- prawidłowe sporządzenie testamentu negatywnego,
- kwestionowanie skuteczności dokonania wydziedziczenia,
- reprezentowanie klienta w postępowaniach sądowych dotyczących wydziedziczenia.
