Prawo spadkowe posługuje się wieloma zróżnicowanymi pojęciami. Jednym z nich jest tzw. scheda spadkowa, która ma istotne znaczenie w przypadku podziału masy spadkowej, która to nabywana jest przez kilku spadkobierców. Czym jest scheda spadkowa i jak ustalić jej wartość? Odpowiadam na najczęściej pojawiające się pytania z nią związane.
Czym jest scheda spadkowa?
Przepisy Kodeksu Cywilnego nie definiują szczegółowo, czym jest scheda spadkowa. Próbując ją określić, można powiedzieć, że jest to majątek spadkowy, który finalnie przysługuje poszczególnym spadkobiercom w wyniku dokonanego podziału spadku. Stanowi ona wartość netto otrzymanego spadku. Jej wartość oblicza się jako wartość majątku spadkowego według wartości z dnia orzekania pomniejszoną o długi spadkowe.
Scheda spadkowa a wcześniejsze darowizny?
Ustalanie schedy spadkowej bywa problematyczne, szczególnie w sytuacji, gdy zmarły ofiarował jednemu ze spadkobierców, jeszcze za życia jakieś dobra np. mieszkanie. Zgodnie z bowiem artykułem 1039 Kodeksu cywilnego, wchodzi ono na schedę spadkową:
§ 1. Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia.
§ 2. Spadkodawca może włożyć obowiązek zaliczenia darowizny lub zapisu windykacyjnego na schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego nie wymienionego w paragrafie poprzedzającym.
§ 3. Nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte.
W tym przypadku niejednokrotnie trudno jest udowodnić, że jeszcze za życia zmarły przekazał na rzecz jednego ze spadkobierców ustawowych znaczną sumę pieniędzy. Jeżeli więc, zapis mieszkania nie stanowi problemu do udowodnienia, tak już gotówka budzi wątpliwości.
Należy również nadmienić, że zaliczenie darowizn i innych zapisów windykacyjnych do schedy spadkowej dotyczy wyłącznie dziedziczenia ustawowego. Tak więc nie występuje ono w ogóle przy dziedziczeniu testamentowym. W testamencie spadkodawca nie może też nałożyć na spadkobierców obowiązku zaliczenia darowizn i zapisów windykacyjnych na ich schedy spadkowe.
Wyłączenie spadkobiercy z uwagi na otrzymanie darowizny lub zapisu windykacyjnego
W sytuacji, gdy okaże się, że wartość darowizny i/lub zapisy windykacyjnego podlegających zaliczeniu przewyższa wartość schedy spadkowej, która to przysługuje danemu spadkobiercy, to spadkobierca ten nie będzie zobowiązany, w tym wypadku, do zwrotu nadwyżki. Należy jednak mieć na względzie fakt, że w podziale spadku nie uwzględnia się wówczas ani tej darowizny ani zapisów windykacyjnych, ani w ogóle tego spadkobiercy – tak, jakby go w ogóle nie było. Podział spadku następuje wyłącznie pomiędzy pozostałymi spadkobiercami.
Kiedy darowizna nie podlega zaliczeniu na schedę spadkową?
Jeżeli spadkodawca nie chce, aby darowizna, która zostanie przez niego dokonana na rzecz jednego ze spadkobierców, była po jego śmierci zaliczana na schedę spadkową, musi on złożyć oświadczenie o zwolnieniu darowizny lub zapisu windykacyjnego z obowiązku zaliczenia do spadku. Oświadczenie takie może zostać zamieszczone w samej umowie darowizny, bądź też w testamencie, a nawet może stanowić osobny dokument.
Niezależnie jednak od powyższych uwag, na schedę spadkową, nie zaliczają się drobne darowizny, które są zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte.
Scheda spadkowa jest to majątek odziedziczony po zmarłym przez spadkobierców, do którego wlicza się także wartość darowizn uczynionych jeszcze za życia przez spadkodawcę. Ustaleniu pełnej wartości majątku, który ma zostać podzielony po zmarłym służy właśnie scheda spadkowa – jest więc masą spadkową, która jest powiększona o wartość konkretnych darowizn i zapisów windykacyjnych.
W przypadku jakichkolwiek pytań i wątpliwości dotyczących prawa spadkowego, pozostaję do Państwa dyspozycji.
