Świadek, w kontekście procesu sądowego, odgrywa kluczową rolę jako osoba, która posiada istotne informacje na temat badanej sprawy. Jego zeznania stanowią istotny element dowodowy, wpływając bezpośrednio na przebieg procesu oraz ostateczny wyrok sądu. Niemniej jednak, zanim świadek przystąpi do składania zeznań, musi być świadomy swoich uprawnień i obowiązków, których przestrzeganie ma istotne znaczenie dla przebiegu procesu. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej tym kwestiom.
Wezwanie i sposób przesłuchania świadka
Gdy zostajemy wezwani jako świadek, mamy obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Nasz udział w procesie jest istotny dla ustalenia faktów i osiągnięcia sprawiedliwego rozstrzygnięcia. W wyjątkowych sytuacjach, możemy zostać przesłuchani poprzez wideokonferencję lub nawet w miejscu naszego pobytu, jeśli nie możemy stawić się osobiście z powodu choroby lub innego uzasadnionego powodu, uniemożliwiającego nam osobiste stawiennictwo.
Przed przesłuchaniem zostaniemy pouczeni o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy. To ważne, abyśmy złożyli przyrzeczenie, potwierdzając prawdziwość swoich zeznań, chyba że sąd zdecyduje inaczej. W przypadku osób niemych lub głuchych, istnieją odpowiednie procedury umożliwiające złożenie takiego przyrzeczenia.
Usprawiedliwienie nieobecności
W razie nieobecności na wezwanie sądowe z powodu choroby, konieczne jest przedstawienie zaświadczenia lekarskiego jako usprawiedliwienia. Nieusprawiedliwiona absencja może skutkować nałożeniem kary pieniężnej lub innych sankcjami określonymi przez ustawodawcę.
Zwrot kosztów
Jeśli uczestniczymy w postępowaniu jako świadek, przysługuje nam zwrot kosztów stawiennictwa na wezwanie, o ile złożymy odpowiedni wniosek w terminie.
Przesłuchanie z udziałem biegłego i badania
W razie wątpliwości co do naszego stanu psychicznego lub zdolności postrzegania, możemy zostać przesłuchani z udziałem biegłego lekarza lub psychologa. Istnieje również możliwość poddania się badaniom lekarskim lub psychologicznym na własne życzenie.
W przypadku konieczności pobrania od nas materiałów do analizy, takich jak odciski palców czy próby pisma, istnieją odpowiednie procedury, które wymagają naszej zgody. Podobnie, zastosowanie technik badawczych, takich jak wykrywacz kłamstw, wymaga naszej świadomej zgody.
Przesłuchanie w zakresie informacji objętych tajemnicą
Jeśli jesteśmy świadkiem we współudziale w postępowaniu sądowym, a nasze zeznania mogą dotyczyć informacji tajnych lub ściśle tajnych, istnieje pewien protokół, którego musimy przestrzegać. Zanim więc udzielimy zeznań, musimy zostać zwolnieni przez uprawnionego przełożonego od obowiązku zachowania tajemnicy. W przypadku informacji zastrzeżonych, poufnych lub objętych tajemnicą zawodową, nasze zeznania mogą zostać złożone tylko po uzyskaniu zwolnienia przez sąd lub prokuratora.
Odmowa składania zeznań lub odpowiedzi na pytanie
W niektórych przypadkach możemy także odmówić składania zeznań. Jeśli jesteśmy osobą najbliższą dla oskarżonego lub jesteśmy oskarżeni o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem. Możemy również odmówić odpowiedzi na pytanie, jeśli odpowiedź mogłaby narazić nas lub osobę dla nas najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
Możemy być także zwolnieni od złożenia zeznań lub odpowiedzi na pytania, jeśli pozostajemy w szczególnie bliskim stosunku osobistym z oskarżonym.
Świadek małoletni w procesie sądowym
Zgodnie z przepisami, jeśli małoletnia osoba ukończyła 15 lat i jest pokrzywdzonym w sprawie o przestępstwo z użyciem przemocy, groźby bezprawnej, przestępstwo przeciwko wolności seksualnej, obyczajności lub przeciwko rodzinie i opiece, może zostać przesłuchana tylko raz, i to wyłącznie przez sąd. Przesłuchanie to musi odbyć się w odpowiednio przystosowanym, przyjaznym pokoju, aby uniknąć negatywnego wpływu na stan psychiczny małoletniego. Cały proces przesłuchania jest nagrywany, a małoletni może zażądać obecności osoby dorosłej, jeśli nie ograniczy to jego swobody wypowiedzi. Ponadto, ponowne przesłuchanie małoletniego jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych okolicznościach.
Natomiast, gdy małoletni ma informacje na temat przestępstwa, a istnieje obawa, że obecność oskarżonego może wpłynąć negatywnie na jego zeznania, przesłuchanie może zostać przeprowadzone za pośrednictwem wideokonferencji. Jednakże, ten sposób przeprowadzenia przesłuchania nie ma zastosowania, jeśli małoletni był współuczestnikiem przestępstwa lub popełnione przez niego czyny są powiązane z badaną sprawą karną.
Ochrona małoletnich świadków w procesach sądowych jest niezmiernie istotna, zarówno dla zapewnienia sprawiedliwości, jak i dla ich własnego dobra psychicznego. Przepisy te starają się zrównoważyć potrzebę zebrania wiarygodnych dowodów z troską o dobro i bezpieczeństwo najmłodszych uczestników procedury sądowej.
