Telefon może dziś zarejestrować niemal wszystko: rozmowę, groźby, awanturę, pobicie, zniszczenie mienia czy zachowanie kierowcy na drodze. Nic więc dziwnego, że nagrania wykonane telefonem coraz częściej pojawiają się w sprawach karnych. Wiele osób zastanawia się jednak, czy takie nagranie rzeczywiście może zostać wykorzystane jako dowód przed sądem. Co do zasady odpowiedź brzmi: tak. Sam fakt, że nagranie zostało wykonane telefonem, nie powoduje, że nie może ono mieć znaczenia w postępowaniu karnym. O tym, czy i jakie znaczenie będzie miało konkretne nagranie, decydują jednak okoliczności jego powstania, treść oraz sposób pozyskania.
Nagranie z telefonu jako dowód w sprawie karnej
Kodeks postępowania karnego nie ogranicza dowodów wyłącznie do dokumentów czy zeznań świadków. Dowody przeprowadza się zarówno na wniosek stron, jak i z urzędu. Nagranie wykonane telefonem może więc zostać przedstawione jako materiał mający pomóc w ustaleniu przebiegu zdarzenia. Może to być na przykład film pokazujący bójkę, zapis głosowy rozmowy zawierającej groźby, nagranie z miejsca kolizji albo film dokumentujący zniszczenie samochodu.
Istotne jest jednak to, że samo przedstawienie nagrania nie oznacza automatycznie, że sąd uzna wszystkie znajdujące się na nim informacje za prawdziwe. Nagranie podlega ocenie razem z pozostałym materiałem dowodowym.
Czy nagranie rozmowy może być dowodem?
Jednym z częstszych przypadków jest nagrywanie rozmów telefonem. W praktyce może pojawić się pytanie, czy osoba uczestnicząca w rozmowie może ją nagrać, a następnie wykorzystać zapis w sprawie karnej. Nie można jednak sprowadzić tej kwestii do prostego stwierdzenia, że każde nagranie rozmowy jest legalne albo że każde nagranie wykonane bez wiedzy drugiej osoby jest niedopuszczalne. Znaczenie mają między innymi okoliczności, w jakich nagranie powstało, kto je wykonał oraz czego dotyczy.
Sąd Najwyższy wskazywał w swoim orzecznictwie, że nagranie rozmowy może zostać wykorzystane jako dowód, przy czym jego dopuszczenie i późniejsza ocena wymagają uwzględnienia okoliczności konkretnej sprawy. Szczególnej ostrożności wymagają sytuacje, w których nagranie zostało zdobyte w sposób ingerujący w prawa innych osób albo pochodzi z nieznanego źródła.
Czy nielegalnie zdobyte nagranie można wykorzystać w sądzie?
To jedno z najczęściej pojawiających się pytań. Obowiązujący art. 168a k.p.k. przewiduje, że dowodu nie można uznać za niedopuszczalny wyłącznie z tego powodu, że został uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronionego, z określonym w tym przepisie wyjątkiem dotyczącym funkcjonariusza publicznego wykonującego obowiązki służbowe.
Nie oznacza to jednak, że sposób uzyskania nagrania nigdy nie ma znaczenia. Istnieją szczególne regulacje dotyczące określonych dowodów i sposobów ich pozyskania. Nie można również traktować art. 168a k.p.k. jako przepisu, który automatycznie pozwala wykorzystać każdy materiał, niezależnie od innych obowiązujących przepisów.
Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że art. 168a k.p.k. nie znosi innych procesowych zakazów dowodowych. W konkretnej sprawie może więc okazać się, że określony materiał nie może zostać wykorzystany w sposób zakładany przez stronę.
Nagranie powinno mieć odpowiednią jakość
Znaczenie może mieć również jakość samego nagrania. Jeżeli obraz jest niewyraźny, dźwięk jest zniekształcony albo nie można ustalić, kto znajduje się na nagraniu, jego wartość dowodowa może być ograniczona. Znaczenie ma także ciągłość zapisu. Nagranie, które zostało pocięte lub poddane edycji, może rodzić pytania o to, czy przedstawia pełny przebieg zdarzenia. Nie oznacza to automatycznie, że taki materiał nie może mieć żadnego znaczenia, ale jego wiarygodność może wymagać dodatkowej weryfikacji.
Dlatego w przypadku istotnego nagrania warto zachować oryginalny plik, a nie tylko przesłaną przez komunikator lub media społecznościowe kopię. Oryginalny materiał może mieć znaczenie przy ustalaniu jego autentyczności i ciągłości.
Czy można nagrywać zdarzenie w miejscu publicznym?
Samo przebywanie w miejscu publicznym nie oznacza, że każde zachowanie innych osób można bez ograniczeń nagrywać i rozpowszechniać. Trzeba odróżnić samo utrwalenie zdarzenia od późniejszego wykorzystania czy publikowania nagrania. W sprawie karnej znaczenie może mieć na przykład film wykonany przez świadka zdarzenia, który zarejestrował bójkę, groźby albo inne zachowanie mogące stanowić przestępstwo. Zupełnie inną kwestią może być natomiast publiczne umieszczenie takiego filmu w Internecie.
Dlatego przed opublikowaniem nagrania w mediach społecznościowych warto zastanowić się nad konsekwencjami takiego działania. Jeżeli celem jest wykorzystanie materiału w sprawie karnej, zazwyczaj nie ma potrzeby publicznego udostępniania go w Internecie.
Co zrobić z nagraniem, które może być dowodem?
Jeżeli telefon zarejestrował zdarzenie mogące mieć znaczenie w sprawie karnej, warto przede wszystkim zadbać o zachowanie materiału w możliwie oryginalnej postaci. Nie należy pochopnie usuwać pliku, zmieniać jego formatu czy dokonywać edycji. Warto zachować również informacje dotyczące okoliczności powstania nagrania – kiedy i gdzie zostało wykonane oraz przez kogo.
Jeżeli nagranie jest ważne dla sprawy, można przedstawić je organom prowadzącym postępowanie lub dołączyć do odpowiedniego wniosku dowodowego. W zależności od charakteru materiału istotne może być także zabezpieczenie urządzenia, na którym znajduje się oryginalny zapis.
Czy sąd musi uwzględnić każde nagranie?
Nie. Samo przedstawienie nagrania nie oznacza, że sąd oprze na nim swoje ustalenia. W postępowaniu karnym istotne jest nie tylko to, co znajduje się na nagraniu, ale również jego wiarygodność, autentyczność, sposób uzyskania oraz relacja do pozostałych dowodów. Sąd może oceniać nagranie razem z zeznaniami świadków, dokumentami, opiniami biegłych czy innymi materiałami zgromadzonymi w sprawie. Sąd Najwyższy wskazywał również, że w sprawach dotyczących nagrań znaczenie może mieć możliwość zweryfikowania ich pochodzenia i rzetelności.
Nagranie może pomóc, ale nie zawsze rozstrzyga sprawę
Nagranie z telefonu może być bardzo istotnym elementem materiału dowodowego. Nie należy jednak zakładać, że jeden film lub zapis rozmowy automatycznie przesądzi o odpowiedzialności karnej określonej osoby. W praktyce znaczenie mogą mieć szczegóły, których na pierwszy rzut oka nie widać – sposób wykonania nagrania, jego ciągłość, możliwość potwierdzenia autentyczności, pełny kontekst zdarzenia czy zgodność z innymi dowodami.
Jeżeli nagranie ma stanowić ważny dowód w sprawie karnej, warto skonsultować jego wykorzystanie z adwokatem. Analiza konkretnego materiału pozwala ocenić, w jaki sposób można go przedstawić w postępowaniu oraz jakie kwestie mogą zostać zakwestionowane przez drugą stronę.
Potrzebujesz pomocy w sprawie karnej?
Jeżeli posiadasz nagranie, które może mieć znaczenie dla prowadzonego postępowania karnego, warto skonsultować sytuację z adwokatem. W sprawach karnych znaczenie mają nie tylko same dowody, ale również sposób ich zabezpieczenia, przedstawienia i oceny w kontekście całego postępowania.
