Odbywanie kary pozbawienia wolności nie zawsze musi oznaczać pobyt w zakładzie karnym przez cały okres jej wykonywania. Jednym z rozwiązań przewidzianych przez polskie prawo jest system dozoru elektronicznego (SDE), który pozwala skazanemu odbywać karę poza więzieniem, pod warunkiem przestrzegania określonych zasad i pozostawania pod elektroniczną kontrolą. Możliwość skorzystania z tego rozwiązania może wkrótce objąć szerszą grupę skazanych.
22 października 2026 r. Sejm przyjął nowelizację Kodeksu karnego wykonawczego, która zakłada wydłużenie okresu, jaki może pozostać do odbycia kary, aby skazany mógł ubiegać się o zgodę na jej wykonywanie w systemie dozoru elektronicznego. Projektowane rozwiązanie przewiduje zmianę obecnej granicy z sześciu do osiemnastu miesięcy. Nowelizacją ma się teraz zająć Senat.
Na czym polega dozór elektroniczny?
System dozoru elektronicznego umożliwia wykonywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym, przy wykorzystaniu urządzeń monitorujących miejsce pobytu skazanego. W praktyce wiąże się to najczęściej z noszeniem specjalnego nadajnika oraz przestrzeganiem ustalonego harmonogramu przebywania w określonych miejscach. Więcej o dozorze elektronicznym mogą Państwo przeczytać w innych naszych artykułach.
Co ma się zmienić w przepisach o dozorze elektronicznym?
Najważniejsza propozycja dotyczy skazanych, wobec których orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż trzy lata. Zgodnie z nowelizacją o odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego mogłyby ubiegać się również osoby, którym do zakończenia kary pozostało nie więcej niż 18 miesięcy. Obecnie w przypadku kary nieprzekraczającej trzech lat możliwość skorzystania z tego rozwiązania jest ograniczona do sytuacji, w których do odbycia w zakładzie karnym pozostaje maksymalnie sześć miesięcy.
Zmiana ma dotyczyć również skazanych, którzy odbywają dwie lub więcej kar pozbawienia wolności, niepodlegających łączeniu. Jeżeli ich suma jest niższa niż trzy lata, również w tym przypadku przewidziano wydłużenie granicy pozostałej do odbycia kary z sześciu do osiemnastu miesięcy.
W praktyce oznaczałoby to, że część osób, które obecnie nie spełniają kryterium dotyczącego pozostałego okresu kary, mogłaby w przyszłości złożyć wniosek o udzielenie zezwolenia na dozór elektroniczny.
Czy dozór elektroniczny będzie przysługiwał każdemu skazanemu?
Rozszerzenie możliwości ubiegania się o dozór elektroniczny nie oznacza, że każda osoba spełniająca kryterium dotyczące wymiaru kary otrzyma zgodę na jej odbywanie poza zakładem karnym. Samo spełnienie warunku dotyczącego długości kary i okresu pozostałego do jej zakończenia nie przesądza o pozytywnym rozpatrzeniu wniosku. Konieczna jest indywidualna ocena sytuacji skazanego oraz tego, czy cele kary mogą zostać osiągnięte w warunkach dozoru elektronicznego.
Znaczenie mają m.in. postawa skazanego, jego zachowanie podczas odbywania kary, stopień demoralizacji oraz ryzyko ponownego popełnienia przestępstwa. Ocenie podlegają także pozostałe przesłanki wynikające z przepisów Kodeksu karnego wykonawczego. W konsekwencji decyzja nie powinna opierać się wyłącznie na obliczeniu, ile miesięcy pozostało do końca kary. Istotne jest również to, czy w konkretnym przypadku wykonywanie kary w systemie elektronicznym będzie uzasadnione.
Jakie korzyści może przynieść rozszerzenie systemu dozoru elektronicznego?
Zwolennicy proponowanych zmian wskazują przede wszystkim na możliwość prowadzenia resocjalizacji w środowisku, w którym skazany funkcjonuje na co dzień. Pozostawanie poza zakładem karnym może ułatwić utrzymanie zatrudnienia, kontynuowanie pracy zarobkowej oraz wywiązywanie się z obowiązków finansowych, w tym alimentacyjnych. Istotne jest również zachowanie więzi rodzinnych i społecznych. W niektórych przypadkach możliwość dalszego uczestniczenia w życiu rodziny może ułatwić skazanemu powrót do samodzielnego funkcjonowania po zakończeniu kary.
Rozszerzenie SDE może mieć także znaczenie dla systemu penitencjarnego. Ograniczenie liczby osób odbywających karę w zakładach karnych może zmniejszyć koszty wykonywania kar izolacyjnych i pozwolić na lepsze wykorzystanie miejsc w jednostkach penitencjarnych. Trzeba jednak pamiętać, że skuteczność takiego rozwiązania zależy od prawidłowego doboru osób, które mogą z niego skorzystać, oraz od przestrzegania przez nie nałożonych obowiązków.
Dlaczego proponowane zmiany budzą zastrzeżenia?
Projekt nowelizacji spotkał się również z krytycznymi opiniami części środowiska sędziowskiego. Jedna z głównych wątpliwości dotyczy tego, czy możliwość odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego powinna obejmować osoby, którym do jej zakończenia pozostało jeszcze półtora roku. W ocenie części opiniujących zastosowanie SDE powinno być związane raczej z końcowym etapem odbywania kary. Podnoszono również, że jednakowy limit pozostałego okresu kary może prowadzić do zrównania sytuacji osób, które zostały skazane na różne jej wymiary.
Kolejnym zagadnieniem jest wpływ zmian na pracę sądów penitencjarnych i kuratorów sądowych. Poszerzenie grupy osób uprawnionych do ubiegania się o dozór może spowodować wzrost liczby składanych wniosków. Wątpliwości dotyczą tego, czy organy odpowiedzialne za ich rozpoznawanie będą w stanie rozpatrywać sprawy sprawnie i z zachowaniem wymaganych terminów. Ministerstwo Sprawiedliwości nie podzieliło jednak tych zastrzeżeń. W uzasadnieniu zmian wskazano, że poszerzenie dostępności systemu nie oznacza automatycznego udzielania zezwoleń, ponieważ każdy przypadek nadal ma być oceniany indywidualnie.
Kiedy nowe przepisy mogą wejść w życie?
Zgodnie z przyjętą przez Sejm nowelizacją ustawa ma wejść w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia jej ogłoszenia. Na obecnym etapie nie należy jednak traktować projektowanych zasad jako obowiązujących przepisów. Po przyjęciu ustawy przez Sejm konieczne jest przejście dalszych etapów procesu legislacyjnego.
Ważna jest również regulacja przejściowa dotycząca wniosków złożonych przed wejściem nowelizacji w życie. Zgodnie z przedstawionym tekstem ustawy wnioski, które do tego dnia nie zostaną rozpoznane, mają być rozpatrywane na podstawie dotychczasowych przepisów. Dlatego osoby rozważające złożenie wniosku powinny sprawdzić, jakie regulacje obowiązują w chwili podejmowania decyzji i składania dokumentów.
Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata?
Postępowanie dotyczące zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego wymaga analizy nie tylko wymiaru orzeczonej kary, lecz także sytuacji osobistej skazanego i przesłanek przewidzianych w przepisach. Przed złożeniem wniosku warto ustalić, czy dana osoba spełnia wymagania ustawowe, jakie okoliczności mogą przemawiać za udzieleniem zezwolenia oraz jakie dokumenty należy przygotować. Znaczenie może mieć odpowiednie przedstawienie sytuacji rodzinnej, zawodowej i mieszkaniowej, a także argumentów dotyczących możliwości osiągnięcia celów kary poza zakładem karnym.
Adwokat w sprawach karnych w Krakowie może również pomóc w ocenie sytuacji prawnej skazanego, przygotowaniu wniosku o dozór elektroniczny oraz analizie argumentów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wsparcie prawne może być przydatne również wtedy, gdy wniosek został już złożony albo pojawiły się wątpliwości dotyczące możliwości skorzystania z nowych regulacji. Przygotowanie do postępowania warto rozpocząć od sprawdzenia aktualnego stanu prawnego. Nawet jeżeli nowelizacja rozszerzy zakres stosowania dozoru elektronicznego, uzyskanie zezwolenia nadal będzie wymagało spełnienia ustawowych przesłanek i pozytywnej oceny konkretnego przypadku.
